Büyük bir binada bütün iç üniteleri mümkün olduğunca tek VRF sistemi altında toplamak her zaman doğru olmadığı gibi, her kat veya bölümü ayrı VRF sistemine ayırmak da otomatik olarak daha iyi değildir. Sistem bölümlendirmesi binanın kullanım ve teknik koşullarına göre projelendirilmelidir.
Burada “tek sistem” ile “tek dış ünite” kavramlarını da ayırmak gerekir. Büyük kapasiteli VRF ürün ailelerinde birden fazla fiziksel dış ünite modülü aynı soğutucu akışkan sistemi içerisinde birlikte çalışabilir. Dolayısıyla dışarıda birden fazla dış ünite modülü görülmesi, binada aynı sayıda bağımsız VRF sistemi bulunduğu anlamına gelmez.
Asıl karar, binanın hangi bölümlerinin aynı sistem altında çalışmasının mantıklı olduğu ve hangi alanların kullanım, kapasite, borulama veya işletme gerekçeleriyle bağımsız sistemlere ayrılması gerektiğidir.
Tek VRF Sistemi Ne Anlama Gelir?
Tek VRF sistemi, aynı soğutucu akışkan sistemi ve sistem topolojisi altında çalışan dış ünite yapısı, bağlı iç üniteler, borulama ağı ve ilgili kontrol bileşenlerinden oluşur.
Bu dış ünite yapısı ürün ve kapasiteye göre şu biçimlerde olabilir:
- Tek bir fiziksel dış ünite
- Birden fazla dış ünite modülünün oluşturduğu ortak kombinasyon
Bu nedenle fiziksel dış ünite sayısı ile bağımsız VRF sistem sayısı aynı kavram değildir.
Birden fazla bağımsız VRF sistemi kullanıldığında ise binanın farklı bölümleri ayrı dış ünite veya dış ünite grupları, ayrı soğutucu akışkan devreleri ve bunlara bağlı ayrı iç ünite grupları üzerinden çözülür.
Neden Bütün Binayı Tek VRF Sistemine Bağlamıyoruz?
Modern VRF ürünleri çok sayıda iç ünitenin aynı sistem mimarisi içerisinde çalışmasına imkân verebilir. Ancak teknik olarak yapılabiliyor olması, bütün binanın mümkün olduğunca tek sisteme bağlanmasının proje hedefi olması gerektiği anlamına gelmez.
Sistem sayısı belirlenirken şu başlıklar birlikte değerlendirilmelidir:
- Toplam ve bölgesel kapasite ihtiyaçları
- Bina büyüklüğü ve kat dağılımı
- Mahallerin kullanım biçimleri
- Çalışma saatleri
- Kiracı veya departman ayrımları
- Isı pompalı veya ısı geri kazanımlı sistem ihtiyacı
- Borulama güzergâhları
- Dış ünite alanlarının konumu
- Uygulama etapları
- İşletme ve kontrol ihtiyaçları
Dolayısıyla sistem mimarisi yalnız dış ünite kapasitesinin büyütülmesiyle çözülmez.
Sistem mimarisinin genel çerçevesi VRF klima projelendirme aşamasında belirlenmelidir.
Bina Kullanım Bölgeleri Sistem Sayısını Nasıl Etkiler?
Sistem bölümlendirmesi ile zonlamayı birbirinden ayırmak gerekir.
Zonlama, mahallerin kullanım, yük ve kontrol ihtiyaçlarına göre nasıl organize edildiğini ifade eder.
Sistem bölümlendirmesi ise hangi iç ünite gruplarının aynı soğutucu akışkan sistemi altında, hangilerinin bağımsız VRF sistemlerinde çalışacağını belirler.
Ofis Örneği
Bir binanın alt katlarını bir şirket, üst katlarını başka bir şirket kullanıyorsa farklı çalışma saatleri, kontrol politikaları veya gelecekte bağımsız kullanım ihtiyaçları ortaya çıkabilir.
Böyle bir projede farklı sistem grupları değerlendirilmesi anlamlı olabilir. Ancak yalnız farklı şirketlerin bulunması otomatik olarak ayrı sistem kurulmasını zorunlu kılmaz.
Otel Örneği
Oda katları, lobi, restoran ve toplantı alanları farklı kullanım saatlerine ve yük davranışlarına sahip olabilir. Sistem mimarisi oluşturulurken bu alanların aynı veya ayrı sistemlerde bulunmasının işletmeye etkisi incelenebilir.
Karma Kullanımlı Yapı
Mağaza, ofis ve konut gibi birbirinden belirgin biçimde farklı kullanım fonksiyonlarının aynı binada bulunduğu projelerde sistem bölümlendirmesi daha önemli hale gelebilir.
Kullanım Saatleri Neden Önemlidir?
VRF sistemindeki bütün mahallerin aynı saatlerde çalışacağı varsayılmamalıdır.
Örneğin aynı projede şu kullanım biçimleri birlikte bulunabilir:
- Mesai saatlerinde kullanılan ofisler
- 24 saat çalışan teknik veya operasyon alanları
- Akşam ve hafta sonu yoğunlaşan ticari alanlar
Bu alanların aynı VRF sistemi içerisinde bulunması teknik olarak mümkün olsa bile işletme, kontrol ve sistem organizasyonu açısından ayrı değerlendirme gerekebilir.
Benzer çalışma programına sahip alanların aynı sistem mimarisi içerisinde değerlendirilmesi proje kararlarından biridir.
Ancak farklı sistemlere ayırmanın otomatik olarak daha düşük enerji tüketimi sağlayacağı sonucu çıkarılmamalıdır.
Her Kata Ayrı VRF Sistemi Kurmak Doğru mu?
Bazı projelerde kat bazlı sistem ayrımı uygun olabilir. Fakat “her kata bir VRF sistemi” şeklinde evrensel bir tasarım kuralı yoktur.
Kat bazlı ayrım değerlendirilirken şu kriterlere bakılır:
- Katın toplam yükü
- Katın kullanım biçimi
- Kiracı veya departman yapısı
- Çalışma saatleri
- Dış ünite alanıyla ilişkisi
- Kullanılabilir şaftlar
- Borulama güzergâhı
- Gelecekte bağımsız kullanılma ihtimali
Çok katlı bir binanın otomatik olarak kat sayısı kadar bağımsız VRF sistemiyle çözülmesi gerekmediği gibi, bütün katların tek soğutucu akışkan sisteminde toplanması da zorunlu değildir.
Kapasite Tek Sistem veya Çoklu Sistem Kararını Nasıl Etkiler?
Büyük kapasite ihtiyacı tek başına sistemi bağımsız parçalara bölmek zorunda olduğunuz anlamına gelmez. Büyük VRF ürün ailelerinde birden fazla dış ünite modülü ortak sistem kombinasyonu oluşturabilir.
Ancak kapasite yalnız “bir modül daha ekleyelim” mantığıyla ele alınmamalıdır.
Ayrıca şu başlıklar kontrol edilmelidir:
- Bağlanacak iç ünitelerin dağılımı
- Bölgesel yükler
- Kullanım profilleri
- İç ve dış kapasite ilişkisi
- Borulama topolojisi
- Üreticinin izin verdiği sistem kombinasyonları
Bu nedenle sistem kapasitesi ile sistem sayısı birbirine bağlı fakat aynı karar değildir.
Borulama Güzergâhı Sistem Bölümlendirmesini Nasıl Etkiler?
Sistem sayısı belirlenirken borulama mimarisi mutlaka birlikte değerlendirilmelidir.
Bütün binayı tek sisteme bağlamak çok uzun, çok katlı veya birden fazla şafta dağılan karmaşık bir borulama topolojisi oluşturuyorsa sistemlerin bölümlendirilmesi değerlendirilebilir.
Tersi de mümkündür. Aynı teknik bölgede çok sayıda küçük bağımsız sistem oluşturmak şu unsurları gereksiz şekilde parçalı hale getirebilir:
- Dış ünite yapısı
- Boru ağları
- Kontrol noktaları
- Saha koordinasyonu
Sistem sayısı ile borulama güzergâhı birlikte çözülmelidir.
Kesin boru uzunluğu, kot farkı veya branşman sınırları seçilen üretici ve ürün serisinin teknik dokümanlarından doğrulanmalıdır.
Dış Ünite Alanı Tek veya Çoklu Sistem Kararını Etkiler mi?
Evet. Dış ünitelerin nerede konumlandırılabileceği sistem mimarisini doğrudan etkileyebilir.
Projede şu alanlar değerlendirilebilir:
- Çatı
- Teknik teras
- Teknik balkon
- Zemin seviyesi
- Farklı bina bloklarındaki teknik alanlar
Bütün dış ünite modüllerini tek bir bölgede toplamak her yapıda mümkün veya uygun olmayabilir.
Yerleşimde yalnız fiziksel alan değil; hava sirkülasyonu, servis erişimi, taşıma, ses ve iç ünitelere giden borulama güzergâhları birlikte değerlendirilmelidir.
Birden Fazla VRF Sistemi Arıza Riskini Azaltır mı?
Burada sistem bölümlendirmesi ile yedeklilik kavramlarını ayırmak gerekir.
Bir binanın bağımsız VRF sistemlerine ayrılması, belirli bir sistemde oluşabilecek problemin etkilediği mahal grubunu sınırlandırmaya yardımcı olabilir.
Ancak bu durum otomatik olarak şu sonuçları garanti etmez:
- Kesintisiz çalışma
- Tam yedeklilik
- Arıza durumunda bütün kapasitenin korunması
Ayrıca tek bir VRF sistemindeki her arızanın bütün bağlı iç üniteleri durdurduğu şeklinde bir genelleme de doğru değildir. Sonuç arızanın türüne ve sistem mimarisine bağlıdır.
Sistem bölümlendirmesi yedeklilik tasarımıyla aynı şey değildir.
Yedeklilik Gerekiyorsa Ayrı Sistem Yeterli midir?
Her zaman değil.
Server odası, operasyon merkezi veya sürekli çalışan özel bir mahal için kesintisiz iklimlendirme kritik bir gereksinimse gerçek yedeklilik ihtiyacı ayrıca tanımlanmalıdır.
Bir alanı farklı bir VRF sistemine bağlamak sistem bağımsızlığı sağlayabilir; ancak tek başına yedek kapasite veya kesintisiz çalışma garantisi oluşturmaz.
Kritik mahalin çalışma gereksinimi proje başlangıcında ayrıca belirtilmelidir.
Bakım ve Servis Açısından Tek Sistem ile Çoklu Sistem Arasında Fark Var mı?
Her iki mimarinin de farklı servis organizasyonu sonuçları olabilir.
Birden fazla bağımsız sistem, farklı bina bölümlerinin ayrı zamanlarda değerlendirilmesini kolaylaştırabilir. Tek büyük sistem ise dış ünite ve sistem organizasyonunun daha merkezi biçimde kurulmasına imkân verebilir.
Ancak “tek sistem daha kolay servis edilir” veya “çoklu sistem daha güvenlidir” şeklinde evrensel sonuçlar kullanılmamalıdır.
Servis yaklaşımını şu faktörler belirler:
- Dış ünite erişimi
- İç ünite erişimi
- Binanın çalışma saatleri
- Sistemlerin hizmet verdiği alanlar
- Servis sırasında etkilenebilecek kullanıcılar
Kiracılı Ofislerde Ayrı VRF Sistemleri Neden Değerlendirilebilir?
Çok kiracılı yapılarda kat veya bölümlerin farklı işletmeler tarafından kullanılması sistem bölümlendirmesi açısından önemli bir girdidir.
Farklı kiracıların şu ihtiyaçları birbirinden farklı olabilir:
- Çalışma saatleri
- Kontrol ihtiyaçları
- Alan kullanım biçimleri
- Gelecekte taşınma veya alan bölme ihtimalleri
Bu nedenle bağımsız sistem organizasyonu bazı projelerde işletme esnekliği açısından değerlendirilebilir.
Ancak ayrı VRF sistemlerinin bulunması, elektrik tüketiminin kiracılara otomatik olarak ayrı ayrı faturalandırıldığı anlamına gelmez. Enerji ölçümü ve kullanıcı bazlı maliyet dağıtımı ayrıca kontrol ve ölçüm altyapısının konusudur.
Otellerde Tek Sistem mi, Birden Fazla Sistem mi?
Otellerde oda blokları, farklı katlar, lobi, restoran, toplantı salonları ve diğer ortak alanlar aynı kullanım profiline sahip olmayabilir.
Sistem mimarisi belirlenirken şu başlıklar birlikte değerlendirilmelidir:
- Alanların kullanım saatleri
- Oda bloklarının büyüklüğü
- İşletme etapları
- Borulama güzergâhları
- Dış ünite alanları
- Eş zamanlı ısıtma-soğutma ihtiyacı
Ancak “otelde her kata ayrı VRF” veya “otel tek VRF sistemi olmalıdır” şeklinde genel bir reçete yoktur.
Tek Büyük Sistemin Potansiyel Avantajları Nelerdir?
Uygun bir projede tek sistem mimarisi şu avantajları sağlayabilir:
- Daha merkezi bir sistem organizasyonu
- Dış ünite modüllerinin ortak teknik alanda toplanabilmesi
- Benzer kullanım profiline sahip çok sayıda mahalin aynı sistem altında yönetilebilmesi
- Gereksiz sistem parçalanmasının azaltılması
Ancak tek sistemin otomatik olarak daha ucuz, daha verimli veya daha kolay işletilen çözüm olduğu sonucu çıkarılmamalıdır.
Birden Fazla Bağımsız Sistemin Potansiyel Avantajları Nelerdir?
Projeye bağlı olarak bağımsız sistemler:
- Farklı kullanım bölgelerini ayırabilir.
- Farklı çalışma programlarının sistem seviyesinde ayrılmasına imkân verebilir.
- Kiracı veya departman sınırlarını destekleyebilir.
- Etaplı uygulama ve renovasyon organizasyonunu kolaylaştırabilir.
- Bazı sistem müdahalelerinin etkisini belirli mahal gruplarıyla sınırlayabilir.
Bunlar birden fazla sistemin her projede daha iyi olduğu anlamına gelmez. Sistem mimarisi binanın gerçek kullanımına göre oluşturulmalıdır.
Çok Fazla Küçük VRF Sistemi Kurmanın Dezavantajı Olabilir mi?
Evet. Sistemi gereğinden fazla bölmek de gereğinden fazla merkezileştirmek kadar sorgulanmalıdır.
Çok sayıda küçük bağımsız sistem potansiyel olarak şu sonuçları oluşturabilir:
- Daha fazla dış ünite veya dış ünite grubu
- Daha fazla teknik alan ihtiyacı
- Daha parçalı borulama
- Daha fazla kontrol noktası
- Daha karmaşık işletme organizasyonu
Bu nedenle amaç mümkün olan en az veya en fazla sistem sayısına ulaşmak değil, bina kullanımına uygun sistem sınırlarını belirlemektir.
Tek Sistem veya Birden Fazla Sistem Enerji Tüketimini Değiştirir mi?
Yalnız sistem sayısına bakılarak enerji tüketimi hakkında sağlıklı sonuç çıkarılamaz.
Gerçek tüketimi şu faktörler birlikte etkiler:
- Ürün performansı
- Doğru kapasite seçimi
- Kısmi yük davranışı
- Bina yükü
- Kullanım saatleri
- Zonlama
- Kontrol senaryosu
- Dış ortam koşulları
Dolayısıyla “iki küçük VRF sistemi bir büyük sistemden daha az elektrik tüketir” veya bunun tersi şeklinde evrensel bir formül kullanılmamalıdır.
Tek Büyük Sistem mi, Birden Fazla Sistem mi?
Kriter
Tek Büyük Sistem Eğilimi
Birden Fazla Sistem Eğilimi
Benzer kullanım saatleri
Değerlendirilebilir
Ek ayrım gerekli olmayabilir
Çok farklı çalışma saatleri
Kontrol senaryosu incelenmeli
Değerlendirilebilir
Tek kiracı / işletme
Merkezi çözüm mümkün olabilir
Proje koşullarına bağlı
Çok kiracılı yapı
Projeye bağlı
Ayrı sistemler anlamlı olabilir
Ortak dış ünite alanı
Sistem konsolidasyonunu destekleyebilir
Ek ayrım gerekli olmayabilir
Farklı bina blokları
Borulama karmaşıklaşabilir
Bölümlendirme değerlendirilebilir
Etaplı uygulama
Proje mimarisine bağlı
Uygulama organizasyonunu destekleyebilir
Karmaşık borulama
Tek sistem yeniden değerlendirilmelidir
Bölümlendirme düşünülebilir
Kritik mahaller
Ayrıca değerlendirilmelidir
Ayrı sistem tek başına yedeklilik değildir
Sistem Sayısı Belirlenirken Hangi Sorular Sorulmalı?
- Bina kaç farklı kullanım bölgesinden oluşuyor?
- Bu bölgelerin çalışma saatleri benzer mi?
- Farklı kiracılar veya departmanlar bulunuyor mu?
- Hangi alanların bağımsız işletilmesi gerekiyor?
- Isı pompalı veya ısı geri kazanımlı sistem ihtiyacı nasıl dağılıyor?
- Dış üniteler hangi teknik alanlara yerleştirilebilir?
- Borulama hangi şaft ve güzergâhlardan ilerleyecek?
- Uygulama tek seferde mi, etaplar halinde mi yapılacak?
- Binanın gelecekte bölünmesi veya kullanımının değişmesi bekleniyor mu?
- Kritik veya sürekli çalışan mahaller bulunuyor mu?
- Merkezi kontrol nasıl organize edilecek?
- Seçilen üreticinin sistem kombinasyon sınırları nelerdir?
Sık Yapılan Sistem Tasarımı Hataları
Ne Kadar Büyük Sistem, O Kadar İyi Yaklaşımı
Sistem mimarisini yalnız toplam kapasiteye göre oluşturmak kullanım ve işletme ayrımlarını gözden kaçırabilir.
Her Katı Otomatik Ayrı Sisteme Dönüştürmek
Kat sınırı tek başına teknik sistem sınırı değildir.
Bütün Binayı Tek Sistemde Toplamaya Çalışmak
Kiracı, çalışma saati, borulama ve uygulama etapları göz ardı edilmemelidir.
Dış Ünite Alanını Sistem Kararından Sonra Düşünmek
Dış ünite modüllerinin nerede konumlandırılabileceği sistem mimarisinin temel girdilerindendir.
Borulama Güzergâhını Sistem Gruplamasından Bağımsız Ele Almak
Bağımsız sistem sınırları ile boru topolojisi birlikte değerlendirilmelidir.
Ayrı Sistemleri Otomatik Yedeklilik Kabul Etmek
Sistem bölümlendirmesi ile gerçek yedek kapasite tasarımı aynı kavram değildir.
Gelecekteki Kullanım Değişikliklerini Görmezden Gelmek
Kiracı ve bölüm yapısının değişebileceği projelerde sistem sınırlarının gelecekteki kullanıma etkisi değerlendirilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Tek VRF sistemine kaç iç ünite bağlanabilir?
Bağlanabilecek iç ünite sayısı üretici, ürün ailesi ve sistem konfigürasyonuna göre değişir. Belirli ürünlerde yüksek iç ünite adetleri desteklenebilse de bütün VRF sistemleri için kullanılabilecek evrensel bir sayı yoktur.
Tek VRF sistemi tek dış ünite mi demektir?
Hayır. Büyük kapasiteli sistemlerde birden fazla fiziksel dış ünite modülü aynı VRF sistem kombinasyonunun parçası olabilir.
Her kata ayrı VRF sistemi kurulmalı mı?
Hayır. Katın kapasitesi, kullanım biçimi, kiracı yapısı, borulama, dış ünite alanı ve işletme ihtiyaçları birlikte değerlendirilmelidir.
Birden fazla VRF sistemi daha güvenli midir?
Sistemlerin bağımsız bölümlere ayrılması bazı problemlerin etkilediği alanı sınırlandırmaya yardımcı olabilir. Ancak bu durum tek başına tam yedeklilik veya kesintisiz çalışma garantisi değildir.
Tek büyük VRF sistemi daha az elektrik tüketir mi?
Yalnız sistem sayısından böyle bir sonuç çıkarılamaz. Enerji tüketimi bina yükü, kapasite, kullanım, ürün performansı, zonlama ve kontrol gibi birçok faktöre bağlıdır.
Kiracılı ofislerde ayrı VRF sistemi gerekli mi?
Farklı çalışma saatleri ve işletme ihtiyaçları nedeniyle değerlendirilebilir ancak otomatik bir zorunluluk değildir.
Büyük otellerde tek VRF sistemi kullanılabilir mi?
Ürün teknik sınırları buna izin verebilir; ancak oda blokları, ortak alanlar, kullanım saatleri, borulama ve işletme ihtiyaçları proje bazında değerlendirilmelidir.
Mevcut bir VRF sistemi sonradan iki bağımsız sisteme bölünebilir mi?
Bu işlem basit bir kumanda ayarı değildir. Mevcut dış üniteler, borulama topolojisi, branşmanlar ve bağlı iç üniteler nedeniyle yeniden teknik projelendirme ve saha müdahalesi gerekebilir.
VRF Sistem Mimarisini Bina Kullanımına Göre Planlayın
Bir binanın tek VRF sistemiyle veya birden fazla bağımsız sistem grubuyla çözülmesi yalnız kapasite kararı değildir. Kullanım bölgeleri, çalışma saatleri, kiracılar, dış ünite alanları ve borulama güzergâhları sistem mimarisiyle birlikte değerlendirilmelidir.
Mimari planlarınızı ve kullanım bilgilerinizi paylaşarak VRF sistem gruplamasının proje başlangıcında değerlendirilmesini sağlayabilirsiniz.